52. Ders Arapça Öğreniyorum | Nakıs Fiiller ve Nakıs Fiillerde Mazi Çekimi

Mu‘tell fiiller grubunun üçüncü ögesi nâkıs fiillerdir. Son harfi, yani lâmu’l-fi‘l’i illetli olan fiillere nâkıs
fiiller denir. Nâkıs fiiller bu illetli harfin vav ( و) ya da ye ( ي) oluşuna göre ikiye ayrılır:
• İlletli olan son harf vâv ise bu fiile nâkıs-ı vâvî denir ve bu illetli harf mâzî formda elif-i memdûde
(uzun elif ) olarak görünür. Örnek:
دَعا (davet etti; dua etti) / رَجا (rica etti) / نَا (gelişti) / دَنا (yaklaştı)
• İlletli olan son harf ye ise bu fiile nâkıs-ı yâ’î adı verilir ve bu illetli harf mâzî formda elif-i maksûre
(kısa elif ) olarak görünür. Örnek:
رَوَى (rivayet etti) / نَ وَى (niyet etti) / بَ نَ (yaptı, bina etti) / مَشَى (yürüdü)
Dördüncü kalıptan olan nâkıs fiillerde illetli harf ye’dir ve mâzîde ye olarak karşımıza çıkarken, muzâride
(kendisinden önceki harfin harekesi fetha olduğu için) elif-i maksûre olarak görünür. Örnek:
يَرْضَى – رَضِيَ (razı olmak) /

Yukarıdaki çekimde şunları fark etmiş olmalısınız:

1. Üçüncü şahıs eril ikil formda illetli harfin aslı olan vav ortaya çıkarak zorunlu olarak fetha ile harekelenmektedir
( دَعَوَا ). Bunun sebebi ikil elifini okutabilmek içindir, aksi takdirde 3. tekil eril formu
ile aynı olurdu.

2. Üçüncü şahıs eril çoğulda illetli harf düşmektedir. Bunun sebebini bir kez daha hatırlatalım: Normalde
( دَعَوَا )’dan sonra ( دَعَوُوا ) demek isteyeceksiniz. Burada şu kuralı hatırlamamız gerekiyor: “İlletli
harf harekeli ve kendinden önceki harf de harekeli ise, illetli harfin harekesi atılır ve illetli harf
kendinden önceki harfin harekesine uygun bir illetli harf görünümüne girer”. Bu durumda fiilimiz
دَعَاْوْا) ) halini alır. Burada iki sükûn yan yana geldiği için illetli harf düşecek, sadece 3. çoğul eril
şahıs zamiri vâvu’l-cemâ‘a kalacak ve fiilimiz ( دَعَوْا ) olacaktır.

3. Üçüncü şahıs dişil çoğuldan itibaren illetli harfin aslı olan vâv, sükûn ile harekeli biçimde ortaya
çıkmaktadır. Bunun sebebi, fiile bitişik zamirler olan nûn-u nisve ve harekeli te’lerden önceki harfin
sükûn ile harekelenme zorunluluğudur. Dolayısıyla nakıs fiilin mâzî çekimi, 3. şahıs dişil çoğuldan
itibaren tıpkı sâlim bir fiilin mâzî çekimi gibi yapılır.
Şimdi de ikinci kalıptan olan مَشَى (yürüdü) fiilini mâzî formda çekelim:

Birinci kalıptan bir fiil olan ( دَعا )’nın mâzî çekiminde fark etmiş olduğunuz hususların aynısını ikinci
kalıptan olan ( مَشَى ) fiilinin mâzî çekiminde de fark etmiş olmalısınız. Bunları şimdi bir daha tekrarlayalım:
1. Üçüncü şahıs eril ikil formda illetli harfin aslı olan ye ortaya çıkarak zorunlu olarak fetha ile harekelenmektedir
( مَشَيَا ). Bunun sebebi ikil elifini okutabilmek içindir.
2. Üçüncü şahıs eril çoğulda illetli harf düşmektedir. Bunun sebebini bir kez daha hatırlayalım: Normalde
( مَشَيا )’dan sonra ( مَشَيُوا ) demek isteyeceksiniz. Burada şu kuralı hatırlamamız gerekiyor:
“İlletli harf harekeli ve kendinden önceki harf de harekeli ise, illetli harfin harekesi atılır ve illetli
harf kendinden önceki harfin harekesine uygun bir illetli harf görünümüne girer”. Bu durumda
fiilimiz ( مَشَاْوْا ) halini alır. Burada iki sükûn yan yana geldiği için illetli harf düşecek sadece 3. çoğul
eril şahıs zamiri vâvu’l-cemâ‘a kalacak ve fiilimiz ( مَشَوْا ) olacaktır.
3. Üçüncü şahıs dişil çoğuldan itibaren illetli harfin aslı olan ye, sükûn ile harekeli biçimde ortaya
çıkmaktadır. Bunun sebebi, fiile bitişik zamirler olan nûn-u nisve ve harekeli te’lerden önceki harfin
sükûn ile harekelenme zorunluluğudur. Dolayısıyla nakıs fiilin mâzî çekimi, 3. şahıs dişil çoğuldan
itibaren tıpkı sâlim bir fiilin mâzî çekimi gibi yapılır.

Şimdi de dördüncü kalıptan olan رَضِيَ (razı oldu) fiilini mâzî formda çekelim:

Dördüncü kalıptan olan nâkıs fiilin çekiminde, 3. şahıs eril çoğul formu dışında bütün formların tıpkı
sâlim bir fiilin çekimindeki gibi olduğunu fark etmiş olmalısınız. 3. şahıs eril çoğul formunda ise görüldüğü
gibi illetli harf ye düşürülmüş, ‘aynu’l-fiilin kesra olan harekesi, vâvu’l-cemâ‘a dolayısıyla ses uyumu
gereği dammeye dönüşmüş ve fiil burada رَضُوا şeklini almıştır.

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir