50. Ders Arapça Öğreniyorum | Ecvef Fiiller ve Ecvef Fiillerde Muzari Fiil Çekimleri

Ecvef Fiilin Muzâri Çekimi

Muzâri çekime geçmeden önce, ecvef fiillerin muzâri yapılarında meydana gelen değişimi ve buna ilişkin kuralları öğrenelim.

Evcef fiillerden örneğin 1. kalıptan ( قالَ )’nin muzârisinin ( 2 ,(يَقُولُ . kalıptan ( سارَ )’nin muzârisinin 4 )يَسِيرُ( . kalıptan ( نامَ )’nin muzârisinin ( يَنامُ ) olduğunu söyleyelim. Bu muzâri yapıların, sâlim fiili anlatırken gösterdiğimiz fiil kalıplarının standart formlarına uymamış olduğunu fark ediyorsunuzdur. Ecvef fiilin mâzi çekimini anlatırken ( قَوَلَ )’nin nasıl ( قَالَ )’ye dönüştüğünü ve bu dönüşüme neden olan kurallar bütününü öğrendiniz. Şimdi de ecvef fiilerin muzârilerinin yukarıdaki görünüme nasıl dönüştüğünü görelim.

Bildiğiniz gibi ( قَالَ )’nin aslı ( قَوَلَ )’dir. Birinci kalıptan bir fiil olduğu için muzari formu ( يَ  قوْلُُ ) biçiminde gelmesi gerekirken, bu şekilde değil de ( يَ  قوُلُ ) biçiminde kullanılmaktadır. Bunun sebebi şu kuraldır:

Kural: İlletli harf harekeli, kendisinden önceki sağlam harf harekesiz ise illetli harfin harekesi kendisinden önceki harfe verilir. İlletli harf, bu harekeye uygun illetli harfe dönüşür.

Bunu ( يَ  قوْلُُ ) örneğinde uyguladığımızda, illetli harf olan vâv’ın damme ile harekeli olmasına karşılık, kendisinden önceki sağlam ( ق – kâf) harfi harekesizdir (yâni sâkin, sükûnludur). Bu durumda vâv’ın dammesi kâf’a verilmiştir. Vâv harfi, zaten damme harekesini uzatan illetli harf olduğu için görünümünü korumuş ve böylece muzâri fiilimiz ( يَ  قوُلُ ) biçimini almıştır.

Aynı durumu, ikinci kalıptan bir fiil olan -yani illetli harfinin aslı ye olan ( سارَ )’nin muzârisinde de görüyoruz.

Normal koşulda ( يَسْيُِ – yes-yi-ru) biçiminde gelmesi beklenen muzâri yapı, bu kural dolayısıyla يَسيُِ – yesîru olmuştur; yani ye’nin kesra harekesi kendisinden önceki ( س – sin) harfine aktarılmış, kendisi zaten kesra harekesini uzatan illetli harf olduğu için değişmemiş ve muzâri fiil böylece ( يَسِيرُ ) biçimini almıştır.

Şimdi de dördüncü kalıptan bir fiil olan ve illetli harfinin aslı vâv olan ( نامَ )’nin muzârisini ele alalım.

Normal koşulda ( يَنْوَمُ – yen-ve-mu) biçiminde gelmesi beklenen muzâri yapı, bu kural gereği ( يَنامُ ) biçimine dönüşmüştür. Çünkü buradaki vâv harfi fetha ile harekeli iken, kendisinden önce gelen sağlam ( ن – nûn) harfi harekesizdir. Vâv’ın fethası nûn harfine aktarılmış, böylece (ُ يَ نوَم ) olmuş, vâv da kendisinden önceki harfin fetha harekesini uzatmaya uygun bir illetli harfe, yani elif ’e dönüşmüştür: .يَنامُ Şimdi bu kalıpların her biri için örnek muzâri fiil çekimleri yapalım. Önce قال fiilinin muzârisini çekelim:

Yukarıdaki çekimde, nûn-u nisvenin bitiştiği 3. ve 2. çoğul dişil formlarında, illetli harflerin düşürülmüş olduğunu fark etmiş olmalısınız. Nûn-u nisveden önceki harfin sükûn ile harekelenme zorunluluğu bulunduğundan, bu yapılarda iki sâkin (sükûn ile harekeli) harf yan yana gelmektedir. “Sükûn ile harekeli iki harf yan yana gelemez” kuralı uyarınca ecvef fiilin muzâri çekiminde 3. ve 2. çoğul şahıs dişil yapılarında illetli harfler düşürülür:

هُنَّ يَقُولْنَ ← هُنَّ يَقُلْنَ

أنتَُّ تَقُولْنَ ← أَنْتَُّ تَقُلْنَ

Şimdi ikinci kalıptan bir fiil olan سار fiilinin muzâri çekimini yapalım:

Şimdi de dördüncü kalıptan olan نَامَ fiilini muzâri formda çekelim:

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir