43. Ders Arapça Öğreniyorum | Mehmuz Fiillerde Emir ve Nehiy Çekimleri – 2.Bölüm

Mehmûz Fiilin Emr-i Hâzır Çekimi

Mehmûzu’l-fâ olan أَكَلَ (yedi) fiilinden emr-i hâzır kipi elde etmek istediğimizde, yine sulâsî fiillerde emr-i hâzır kipinin bulunuşuna ilişkin yolu izlememiz gerekmektedir. Buna göre:

1. Fiilin ikinci şahıs muzârisi (eril) alınır: أنْتَ تَأْكُلُ
2. Baştaki muzâraat harfi atılır: أْكُلُ
3. Baştaki muzâraat harfi atıldıktan sonra ardından gelen harf okunamadığı için başa elif harfi getirilir. ‘Aynu’l-fiil dammeli olduğu için bu elif damme ile harekelenir.
4. Son işlem olarak fiilin sonu cezm edilir: اُأْكُلْ . Hemzenin yazım kuralı uyarınca (kendisinden önceki hareke damme olduğundan) artık elif üzerinde değil, vav üzerinde yazılır: اُؤْكُلْ

Günlük hayatta çok sık kullanılan أَكَلَ fiilinin اُؤْكُلْ u’kul biçimindeki emir formu ve أَكَلَ ile aynı yapı ve kalıpta olan أَخَذَ (aldı) fiilinin اُؤْخُذْ biçimindeki emir formu telaffuz zorluğu dolayısıyla çoğu zaman hemzeli ilk heceleri atılmak suretiyle كُلْ kul ve خُذْ huz biçiminde kullanılır. Kur’ân-ı Kerîm’de de sadece bu formlarıyla yer alırlar. (Bkz. örneğin Bakara Sûresi, 35, 57-58, 63 ve 93. ayetler; Nisâ Sûresi, 4 ve 71. ayetler; Meryem Sûresi, 12 ve 26. ayetler; Araf Sûresi 31. ayet; Tevbe Sûresi 103. ayet)

 

Burada mehmûzu’l-‘ayn’ın emir çekimine de kısaca değinmemiz yerinde olacaktır.
Örneğin سَأَلَ (sordu) fiilinden emr-i hâzır kipi elde etmek istediğimizde, yine sulâsî fiillerde emr-i hâzır
kipinin bulunuşuna ilişkin yolu izlememiz gerekmektedir. Buna göre:

1. Fiilin ikinci şahıs muzârisi (eril) alınır: أنْتَ تَسْأَلُ
2. Baştaki muzâraat harfi atılır: سْأَلُ
3. Baştaki muzâraat harfi atıldıktan sonra ardından gelen harf okunamadığı için başa elif harfi getirilir.
‘Aynu’l-fiil fethalı olduğu için bu elif kesra ile harekelenir.
4. Son işlem olarak fiilin sonu cezm edilir: اِسْأَلْ

Buna göre, سَأَلَ fiilinin emr-i hâzır kipinin çekimini şu şekilde düzenleyebiliriz:

Burada mehmûzu’l-‘ayn’ın nehiy çekimine de kısaca değinmemiz yerinde olacaktır. سَأَلَ fiilinin nehy-i
hâzır çekimi aşağıdaki gibidir:

Mehmûz Fiilin Emr-i Gâib Çekimi

Emr-i gâibin üçüncü şahıslara dönük emir kipi olduğunu ve nasıl yapıldığını artık biliyorsunuz.
Şimdi أكَلَ fiilinin emr-i gâib çekimini aşağıdaki tabloda inceleyelim:

Şimdi de قَرَأَ fiilinin emr-i gâib çekimini aşağıdaki tabloda inceleyelim:

Şimdi سَأَلَ fiilinin nehy-i gâib çekimini görelim:

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir