39. Ders Arapça Öğreniyorum | Muzaaf Fiillerin Yapısı – Mazi ve Muzari Çekimleri ve Olumsuzluk Halleri – 1.Bölüm

Sahîh fiiller grubunun ikinci ögesi olan Muda‘‘af fiiller ) الأفعال المضعّفة ), yapısında şedde bulunan sulâsî fiillerdir. Bu fiillerin ikinci ve üçüncü harfleri, yani ‘aynu’l fiili ve lâmu’l-fiili aynı harftir: عَدَّ / مَرَّ / شَدَّ / فَرَّ / مَدَّ fiilleri gibi. Muda‘‘af fiilin mâzî yapısı, örneğin 1. kalıptan olan مَدَّ fiilinin yapısı incelendiğinde, bunun aslının فَعَلَ formunda مَدَدَ olduğu görülür. Aynı olan iki harf (bu örnekte iki dâl harfi) yan yana gelince, tek harfe indirgenip, yazılmayan harf ve harekesi yerine şedde kullanılmıştır. Yapılan bu işleme Arapçada idgâm الإِدْغام) ) denir.

Muda‘‘af Fiilin Mâzî Çekimi

Muda‘‘af fiilin mâzî (di’li geçmiş zaman) çekimi, sâlim fiilin mâzî çekiminden pek farklı değildir. Özellikle 3. çoğul şahıs dişil formundan itibaren idgâm çözülmek suretiyle (yani şeddeyi kaldırıp aynı harfi yan yana kullanarak) yapılan fiilin çekimi, tıpkı sâlim fiilin mâzî çekimi gibidir. Şimdi مَدَّ fiiliyle yapılan aşağıdaki çekim tablosunu inceleyelim:

Muda‘‘af Fiilin Muzâri Çekimi

Muda‘‘af fiilin muzâri formu, sâlim fiilin muzâri formundan farklıdır. İkinci ve üçüncü harflerin (‘aynu’l-fi‘l’in ve lâmu’l-fi‘l’in) aynı olması dolayısıyla tek harfe indirgenip şeddelenmesi (idgâm) sonucu, muzâride en önemli hareke olan ‘aynu’l-fi‘l’in harekesi fâu’l- fi‘l’e aktarılır. Dolayısıyla muda‘‘af fiillerin muzârilerinde ‘aynu’l-fi‘l’lerin harekeleri birinci harfin, yani fâu’l- fi‘l’in üstünde görünür. Örnek:

1- مَدَّ fiili birinci kalıptandır. Dolayısıyla aslı ) مَدَدَ – يَْدُدُ ( biçimindedir. İdgâm uygulandığında mâzî formu مَدَّ olurken, muzâri formu يَمُدُّ biçimini alır.

2- فَرَّ fiili ikinci kalıptandır. Dolayısıyla aslı )ُ فَرَرَ – يَ  فرْرِ ( biçimindedir. İdgâm uygulandığında mâzî formu فَرَّ olurken, muzâri formu يفَِرُّ biçimini alır.

3- مَلَّ fiili dördüncü kalıptandır. Dolayısıyla aslı ) مَلِلَ – يَْلَلُ ( biçimindedir. İdgâm uygulandığında mâzî formu مَلَّ olurken, muzâri formu يَمَلُّ biçimini alır.

Muda‘‘af fiilin muzârisindeki bu yapısal fark kavrandıktan sonra, herhangi bir muda‘‘af fiilin muzâri çekiminin, sâlim bir fiilin muzâri çekiminden pek bir farkı olmadığını fark edeceksiniz. Şimdi aşağıdaki çekim tablosunda, birinci kalıptan olan مَدَّ fiilinin muzâri çekimini inceleyelim:

Muda‘‘af Fiilin Olumsuz Çekimi

Mâzî Olumsuz

Lem ile Olumsuz Mâzî

Lem’in bir cezm edatı olduğunu, sadece muzâri fiilin başında kullanıldığını ve muzâri fiilin anlamını olumsuz mâzîye çevirdiğini biliyorsunuz. Şimdi bir muda‘‘af fiilin lem ile kullanımında, nasıl meczûm olduğunu bir tabloda görelim:

Muzâri Olumsuz

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir