37. Ders Arapça Öğreniyorum | Arapça Fiillerde Emr-i Gâib ve Nehy-i Gâib

Emr-i Gâib

Üçüncü şahıslara dönük emir kipidir. Aslında Türkçede dilek-istek kipinin karşılığı olmasına rağmen, Arapçada “emir kipi” olarak anılır. İlgili fiilin muzârisinin başına emir lâm’ı ( لام الأمر ) getirilerek yapılır. Sürekli kesra ile harekeli olan bu “emir lâmı ( لِ)” başında kullanıldığı muzâri fiili cezm eder, fiilin anlamını da dilek-istek kipine çevirir.

Şimdi örnek cümlelerle bu çekimi daha iyi kavrayalım.

(Bu sudan içsin.) . لِيَشْرَبْ مِنْ هذا الماءِ

لِ : Lâmu’l-emr
يَشْرَبْ : Muzâri fiil, üçüncü şahıs, tekil, eril, başındaki lâmu’l emr’den dolayı meczûm, cezm alâmeti sondaki sükûn, fâ‘il gizli zamir ( .(هُو
مِنْ : Harf-i cer
هذا : İşaret sıfatı (ismu’l-işâra), mahallen mecrûr, çünkü mebnî.
الماءِ : Muşârun ileyh, mecrûr (çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), cer alâmeti sondaki kesra.

(Bu evin Rabbine ibadet etsinler.) . لِيَعْبُدُوا رَبَّ هذا الْبَيْتِ

لِ : Lâmu’l-emr
يَعْبُدُوا : Muzâri fiil, üçüncü şahıs, çoğul, eril, başındaki lâmu’l emr’den dolayı meczûm, cezm alâmeti sondaki nûn’un düşmesi (hazfu’n-nûn), fâ‘il bitişik özne zamiri vâvu’l-cemâ‘a ( .(و
رَبَّ : Mef‘ûlun bih, mansûb, nasb alameti sondaki fetha, ayrıca muzâf.
هذا : Muzâfun ileyh, mahallen mecrûr, çünkü işaret sıfatı olduğu için mebnî.
الْبَيْتِ : Muşârun ileyh, mecrûr (çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), cer alâmeti sondaki kesra.

Nehy-i Gâib

Daha önce de değinildiği gibi nehiy sözcüğü Arapçada yasaklama anlamındadır. Nehy-i gâib, üçüncü şahsa yönelik olumsuz emir demektir. İlgili şahsa ait muzâri fiilin başına nehiy lâ’sı ( لا الناهية lâ en-nâhiye) getirilerek yapılır. Nehiy lâ’sı, başına geldiği muzâri fiili cezm eder ve anlamı olumsuz emir kipine çevirir. Şimdi ( كَتَبَ ) fiilinin nehy-i gâib çekimini görelim:

Şimdi de nehy-i gâible kurulan cümlelerin i‘râbını yapalım.

(Kapıyı yabancıya açmasın!) ! لا يَفْتَحْ البَابَ لِلغريبِ

لا : Lâ en-nâhiye (muzâri fiilin başına gelir, onu cezm eder ve anlamını olumsuz emir kipine
çevirir.)
يَفْتَحْ : Muzâri fiil, üçüncü şahıs, tekil, eril, başındaki lâ en-nâhiye’den dolayı meczûm, cezm
alâmeti sondaki sükûn, fâ‘il gizli zamir ( .(هُوَ
البَابَ : Mef‘ûlun bih, mansûb, nasb alâmeti sondaki fetha.
لِ : Harf-i cer
الغريبِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.

(Pencereden bakmasınlar!) ! لا يَنْظروا مِن النافِذَةِ

لا : Lâ en-nâhiye (muzâri fiilin başına gelir, onu cezm eder ve anlamını olumsuz emir kipine
çevirir.)
يَنْظروا : Muzâri fiil, üçüncü şahıs, çoğul, eril, başındaki lâ en-nâhiye’den dolayı meczûm, cezm
alâmeti sondaki nûn’un düşmesi (hazfu’n-nûn), fâ‘ili bitişik özne zamiri vâvu’l-cemâ‘a ( .(و
من : Harf-i cer
النافِذَةِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir