34. Ders Arapça Öğreniyorum | Fiillerde Olumsuzluk – 1. Bölüm

Arapça fiillerin geçmiş zaman, şimdiki/geniş zaman çekimlerini önceki bölümlerde incelemiştik. Arapça fiiller olumsuz hâle çevrilirken mâzî fiilin başına ( ما ); muzâri fiilin başına ( ما veya لا) olumsuzluk edatlarıgetirilir. Mâzî veya muzâri fiilin son harekesinde veya yapısında herhangi bir değişiklik yapılmaz.

Mâzî Fiilin Olumsuzu

Arapça mâzî fiil olumsuz yapılırken fiilin hemen başına ( ما ) olumsuzluk edatı getirilir. Bu ( ما )’ya olumsuzluk mâ’sı anlamında “mâ en-nâfiye – ما النّافِيَة ” denir.
Mâzî fiilin olumsuz çekimini aşağıdaki tabloda görelim.

Dikkat edileceği üzere, olumsuzluk ( ما )’sının başa gelmesiyle mâzî fiil çekimimizde, fiilin son harekesinde veya yapısında herhangi bir değişiklik olmadı. Şimdi mâzî fiilin olumsuz kullanımıyla ilgili birkaç örnek cümle yapalım.

(Dersi yazdın mı Ahmet?) ؟ هلْ كَتَبْتَ الدّرسَ يا أحَْد
(Hayır, dersi yazmadım.) . لا، ما كَتَبْتُ الدّرْسَ
(Antalya’ya gittin mi Fatma?) ؟ هلْ ذهبْتِ إلى أنطاليا يا فاطمة
(Hayır, Antalya’ya gitmedim.) . لا، ما ذهبْتُ إلى أنطاليا
(Müdür ile oturdunuz mu?) ؟ هلْ جَلَسْتُم مع المدُير
(Hayır, onunla oturmadık.) . لا، ما جَلَسْنا مَعَه

Şimdi de fiili geçmiş zamanın olumsuz yapısında olan bazı cümlelerin i‘râbını yapalım.

(Bu sütten içmedim.) . ما شَرِبْتُ مِنْ هذا الحَليبِ
ما : Mâ en-nâfiye
شَرِبْتُ : Mâzî fiil, fâ‘il bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike ( .(ت
من : Harf-i cer
هذا : İşaret sıfatı (ismu’l-işâra), mahallen mecrûr, çünkü mebnî.
الحَليبِ : Muşârun ileyh mecrûr (çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), cer alâmeti sondaki kesra.

(Dersi anlamadım.) . ما فَهِمْتُ الدّرْسَ
ما : Mâ en-nâfiye
فَهِمْتُ : Mâzî fiil, fâ‘il bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike ( .(ت
الدّرْسَ : Mef‘ûlun bih, mansûb, nasb alâmeti sondaki fetha.

Muzâri Fiilin Olumsuzu

Arapça muzâri fiil olumsuz yapılırken başına ( ما veya لا) olumsuzluk edatlarından biri getirilir; ancak لا olumsuzluk edatı daha yaygın olarak kullanılır. Bu ( لا)’ya olumsuzluk lâ’sı anlamında “lâ en-nâfiye – لا النّافِيَة ” adı verilir.
Muzâri fiilin olumsuz çekimini aşağıdaki tabloda görelim.

Dikkat edileceği üzere, olumsuzluk ( لا)’sının başa gelmesiyle muzâri fiil çekimimizde, fiilin son harekesinde veya yapısında herhangi bir değişiklik olmadı. Şimdi muzâri fiilin olumsuz kullanımıyla ilgili birkaç örnek cümle yapalım.

(Pazara mı gidiyorsun?) ؟ هلْ تَذْهَبُ إلى السّوق
(Hayır, pazara gitmiyorum.) . لا، لا أذْهَبُ إلى السّوق
(Kahve içer misin?) ؟ هلْ تَشْرَبينَ القَهوَة
(Hayır, kahve içmem. Çay içerim.) . لا، لا أشْرَبُ القَهْوَة. أَشْرَبُ الشايَ

Şimdi de fiili olumsuz muzâri yapısında olan bazı cümlelerin i‘râbını yapalım.

(Tiyatroya gitmiyoruz.) . لا نَذْهَبُ إلى المسَْرَحِ
لا : Lâ en-nâfiye
نَذْهَبُ : Muzâri fiil ve fâ‘ili gizli zamir ( .(نحن
إلى : Harf-i cer
المسَْرَحِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.

(Bu hikâyeye gülmüyorum.) . لا أضْحَكُ على هذه القِصَّة
لا : Lâ en-nâfiye
أضْحَكُ : Muzâri fiil ve fâ‘ili gizli zamir ( .(أنا
على : Harf-i cer
هذه : İşaret sıfatı (ismu’l-işâra), mahallen mecrûr, çünkü mebnî.
القِصّةِ : Muşârun ileyh, mecrûr (çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), cer alâmeti sondaki kesra.

لَمْ ile Olumsuz Mâzî

لَمْ (lem), bir cezm edatıdır. Sadece muzâri fiilin başına gelir. Cezm edatı olduğu için, başına geldiği muzâri fiili cezm eder. Fiilin muzâri anlamını da değiştirerek olumsuz mâzîye çevirir. Dolayısıyla olumsuz mâzî (olumsuz di’li geçmiş) anlamı iki yolla elde edilir:

1. Fiilin mâzî formunun başına olumsuzluk “mâ”sı getirmek;

2. Fiilin muzârisinin başına “lem” cezm edatı getirmek. Her iki şekilde de aynı anlam elde edilmiş olur.

Örneğin;
ما كَتَبَ = لَمْ يَكتُبْ (yazmadı)
لَمْ ’in kendisinden sonraki muzâri fiil üzerinde i‘râb yönünden nasıl bir etki yaptığını, merfû olan muzâri fiili nasıl meczûma dönüştürdüğünü anlayabilmek için cezm alâmetlerinin veya göstergelerinin neler olduğunu bilmemiz gerekmektedir.

Bunları da FİİLLERDE OLUMSUZLUK 2.BÖLÜM’de öğreneceğiz.

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir