32. Ders Arapça Öğreniyorum | Arapça’da İsim Tamlaması

En az iki ismin yan yana gelerek oluşturduğu tamlamaya isim tamlaması denir. Arapçada tamlamanın ögelerinden tamlanana muzâf ( مُضاف ), tamlayana muzâfun ileyh ( مُضاف إليه ) adı verilir. Türkçedekinin tersine Arapçada önce tamlanan, sonra tamlayan kullanılır. Türkçe bir isim tamlamasını Arapçaya çevirirken sözcüklerin altına Arapçalarını yazmak yeterlidir.

Tamlamanın Ögeleri

1- Muzâf

Arapça tamlamanın ilk ögesidir. Yani tamlanandır. Hiçbir zaman başında harf-i ta‘rîf (belirlilik takısı, (ال bulunmaz. Buna mukabil sonu da hiçbir zaman tenvinlenmez, tek hareke ile harekelenir. Cümle içindeki yerine göre son harekesi değişir. Özne durumunda damme, nesne durumunda fetha, başında harf’i cer veya zarf bulunduğunda kesra ile harekelenir.

Arapçada bir isim ya belirli kullanılır ya da belirsiz. Belirlilik alâmeti kelimenin başında kullanılan ال takısı; belirsizlik alâmeti ise kelimenin sonunda kullanılan çift hareke (tenvîn)dir. Bir kelimenin başında ال takısı varsa o kelime belirlidir ve artık sonuna belirsizlik göstergesi olan çift hareke asla gelmez. Başta ال takısı yoksa, o kelime belirsizdir ve sonuna belirsizlik göstergesi tenvîn gelir. İsim tamlamasının muzâf olan ögesinin bu kurala uymadığını fark ediniz.

2- Muzâfun İleyh

Arapçada isim tamlamasının ikinci ögesidir. Yani tamlayandır. Daima mecrûrdur.

Örneğin,

قَلَم الوَلَدِ Çocuğun kalemi
قلم : Muzâf (tamlanan) (Cümle içindeki durumuna göre merfû, mansûb veya mecrûr olabilir).
الولدِ : Muzâfun ileyh (tamlayan), mecrûr

Tamlamanın Türleri

Arapça tamlamalar belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlaması olmak üzere üçe ayrılır. Tamlamanın belirtili veya belirtisiz oluşu muzâfun ileyh’in yani tamlayanın belirli veya belirsiz oluşuna bağlıdır. Bu öge belirliyse tamlama belirtili isim tamlaması, belirsizse tamlama belirtisiz isim tamlaması olur. Buna göre tamlamanın anlamı da değişir.

Örneğin,

Bahçenin kapısı (Belirtili isim tamlaması) بابُ الحَديقَةِ
Bahçe kapısı, herhangi bir bahçenin kapısı (Belirtisiz isim tamlaması) بابُ حَديقَةٍ

Şimdi isim tamlamasıyla oluşmuş aşağıdaki cümlelerin i‘râbını yapalım. Muzâf ’ın farklı durumlarda merfû, mansûb veya mecrûr oluşunu örneklerle görelim.

(Hocanın kitabı, yenidir.) . كِتابُ الأُسْتاذِ جَديدٌ

Bu cümle, isim cümlesidir. Çünkü bir fiille değil, isimle başlamıştır.

كِتابُ : Mubtedâ, merfû, ref alâmeti sondaki damme, muzâf.
الأُسْتاذِ : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
كِتابُ الأُسْتاذِ : Belirtili isim tamlaması, çünkü tamlayanı belirli bir isim.
جَديدٌ : Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.

Arapçada ikiden fazla ismin bir araya gelmesiyle oluşan tamlamaya zincirleme isim tamlaması denir. Bu tür tamlamalarda belirlilik takısı en sonda yer alan isme eklenir, diğer isimler bir önceki ismin muzâfun ileyhi olarak kesra ile harekelenirler.

Örneğin,

Evin kapısının anahtarı -Belirtili مِفْتاحُ بابِ البيتِ
Üniversitenin fakültesinin dekanının odası -Belirtili غُرْفَةُ عَميدِ كُلّيّةِ الجامِعَةِ
Bir okul müdürünün arabasının kapısının camı -Belirtisiz زُجاجُ بابِ سَيّارَةِ مُديرِ مَدْرَسَةٍ

Şimdi zincirleme isim tamlamasıyla oluşmuş birkaç cümlenin i‘râbını yapalım.

(Deniz kıyısının havası sıcaktır.) . جَوُّ شاطِئِ البَحْرِ حارٌّ

جَوُّ : Mubtedâ , merfû, ref alâmeti sondaki damme, muzâf.
شاطِئِ : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra, aynı zamanda muzâf. (Aynı zamanda muzâf olduğu için sonu tek hareke ve başında ال takısı yok.)
البَحْرِ : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
حارٌّ : Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.

Muzâf olan sözcük ikil veya düzenli eril çoğul olduğunda, ikil veya düzenli eril çoğul olan kelimenin sonundaki nûn ( ن) harfi düşürülür.

Örneğin,

İki öğretmen geldi. . حَضَر مُعَلّمانِ
Okulun iki öğretmeni geldi. . حَضَرَ مُعَلّما المدَْرَسَةِ

Arapçada كُلّ sözcüğü ile belirtili veya belirtisiz isim tamlamaları oluşturulabilir. Tamlayanı belirsiz olduğunda كُلّ kelimesi “ her” anlamındadır. Tamlayanı belirli ise كُلّ kelimesi “bütün” anlamına gelir.

bütün insanlar كُلّ النّاسِ her insan كُلّ إنْسانٍ
bütün gün كُلّ اليَوْمِ her gün كُلّ يَوْمٍ
bütün hafta كُلّ الأسْبوعِ her hafta كُلّ

Arapçada haftanın günleri de birer isim tamlaması yapısındadır. Haftanın günlerini inceleyiniz.

Pazartesi günü يَوْمُ الاثْنَين
Salı günü يَوْمُ الثُّلاثاء
Çarşamba günü يَوْمُ الأربِعاء
Perşembe günü يَومُ الخَميس
Cuma günü يَوْمُ الجُمعة
Cumartesi günü يَوْمُ السَّبْتِ
Pazar günü يَوْمُ الأحد

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir