28. Ders Arapça Öğreniyorum | Arapça’da İsim Cümlesi | Haber Çeşitleri | Haberin Müfred, Fiil Cümlesi ve Şibhi Cümle olması | 2. Bölüm

Haber üç çeşittir.
1- Mufred
2- Cümle
3- Şibih cümle

Haberin Mufred Olması

“Mufred” sözcüğünün kelime anlamı “tekil” olsa da, “haberin mufred olması”, haberin tekil olması demek değildir. “Haberin mufred olması” demek, haberin cümle veya şibih cümle olmaması demektir. Başka bir deyişle, haberin tekil veya ikil ya da çoğul olan tek bir kelimeden ibaret olması demektir. Dolayısıyla mufred olan haber tekil bir kelime olabileceği gibi, ikil veya çoğul bir kelime de olabilir.

(Öğrenci Müslümandır.) . الطّالِبُ مُسْلِمٌ
(İki öğrenci Müslümandır.) . الطّالِبانِ مُسْلِمانِ
(Öğrenciler Müslümandır.) . الطُّلابُ مُسْلِمونَ
(Hemşire iyi. ) . الممَُرِّضَةُ طَيّبَةٌ
(İki hemşire iyi.) . الممَُرّضَتانِ طَيّبَتانِ
(Hemşireler iyi.) . الممَُرّضاتُ طَيّباتٌ

Yukarıdaki cümlelerde haber olan sözcükler sayıca tekil, ikil veya çoğul olsalar da haber çeşidi bakımından “mufred”dirler.

Arapça bir kelime, düzensiz çoğulların gayri âkil grubuna ilişkin bir çoğul ise, tekil-dişil bir kelime gibi işlem görür. Aşağıdaki örneklerde düzensiz çoğul olan mubtedaların haberlerinin tekil-dişil yapıda kullanılmış olduğunu fark ediniz.

(Kitaplar faydalıdır.) . الكُتُبُ نافِعَةٌ
(Kalemler çoktur.) . الأقلامُ كثيرةٌ
(Kapılar açıktır.) . الأبْوابُ مَفْتوحَةٌ
(Pencereler kapalıdır.) . النّوافذُ مُغْلَقَةٌ

Haberin Cümle Olması

Haber bir isim cümlesi veya bir fiil cümlesi olabilir. Haberin isim cümlesi olması hususu daha ileri düzey bir Arapça gerektirdiğinden burada ele alınmayacaktır. Haberin fiil cümlesi olması demek, mubtedadan sonraki kısmın bir fiille başlaması demektir. Tek bir fiil bile, gizli öznesiyle birlikte bir cümledir. Cümlelerin i‘râbı mahallen’dir. Yani bulundukları yer bakımındandır. İ‘râbı mahallen olan ögeler için ref veya nasb ya da cer alâmeti aranmaz. Burada fiille başlayan cümlenin yeri, mubtedanın haberine ait bir yerdir, yani “haber”in yeridir. Haber, daima merfû olmak zorunda olduğu için, fiille başlayan cümle mahallen merfû olur. Örneğin;

 

Haberin Şibih Cümle Olması

Haber bir şibih cümle olabilir. “Şibih cümle”nin kelime anlamı, “cümlemsi”dir. Kavram olarak anlamı ise, mubtedanın haberinin:

a. Harf-i cer ve mecrûrundan oluşması (harf-i cer ve kendisinden sonra gelen mecrûr isme kısaca “cârmecrûr” denir); ya da

b. Bir zarftan ibaret olması durumudur.

Bir başka ifadeyle, haberin câr-mecrûr veya zarftan oluşması durumuna “şibih cümle” diyoruz.

 

Şibih cümle, her ne kadar gerçek bir cümle olmasa da, onun i‘râbı da mahallen’dir ve şibih cümle olan haberde ref alâmeti aranmaz, “mahallen merfû” denir.

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir