Geçmişten Günümüze Dağlık Karabağ ve Ermeni Sorunu

Dağlık Karabağ Sorununun Yakın Tarihte Başlaması ve İşgal Altındaki Topraklar

Çok daha öncelere dayanan Dağlık Karabağ Sorunu 1988 yılında yakın tarihimiz içinde yeniden başlamış oldu. Dağlık Karabağ SSCB döneminde Azerbaycan’a bağlıydı. Zaman içerisinde bölgedeki Ermeni nüfusu planlı bir şekilde yükseltildi. Hukuken bölge Azerbaycan’a ait olmasına rağmen, Ermeni nüfusunun Azerilere göre yüksek olması nedeniyle bölgedeki yönetimi ele geçirdiler. 20 Şubat 1988’de Dağlık Karabağ Otonom Vilâyeti yerel konseyi 110 üyesi ile Ermenistan’a bağlanma yönünde karar aldı. Bu karar gerilimi tetikledi ve 1992’de Azerbaycan ile Ermenistan’ı savaşa sürükledi.

1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasını takiben Ermenistan, Dağlık Karabağ’ın da dâhil olduğu Azerbaycan topraklarının yüzde yirmisini işgal etti. İki ülke 1994’ün ilkbaharında Rusya’nın arabuluculuğu ile ateşkes imzaladı. Ancak çatışmalar hiç durmadı. Halen ateşkes anlaşması yürürlükte olması nedeniyle savaş hâli durumu devam etmektedir. Bugün Ermenistan, Azerbaycan’ın, Dağlık Karabağ dâhil 7 ayrı bölgesini işgal etmiş durumdadır. Konu uluslararası kurumlarda bir türlü çözüm bulamadı. Günümüzdeki gerginliğin temel sebepleri bunlardır.

Dağlık Karabağ Sorununun Hukuki Boyutu

Ermenistan’ın hukuki iddiası uluslararası hukukun ‘’halkın kendi kaderini tayin hakkı’’ (self- determination) ilkesi ve 3 Nisan 1990 tarihli ‘’Birlik Cumhuriyetlerinin SSCB’den Ayrılmasına İlişkin Meseleler Hakkında’’ SSCB yasasıdır. Bu kapsamda Ermenistan 20 Şubat 1988’de, Dağlık Karabağ Otonom Vilâyeti (DKOV) yerel konseyinin 110 üyesinin oyu ile Azerbaycan SSC’nden ayrılarak Ermenistan SSC ile birleşmeye karar vermesini hukuki delil göstermektedir. Fakat bu delilleri hukuki değildir. Çünkü DKOV yerel konseyinin aldığı bu karar, hem Azerbaycan SSC ve hem de SSCB Yüksek Konseyi ve Başkanlık Divanı tarafından kabul edilmeyip reddedildi. Bunun sebebi SSCB Anayasası’nın 78. maddesi ve Azerbaycan SSC Anayasası’nın 70. maddesidir. SSCB Anayasası’nın 78. maddesine göre, “Birlik Cumhuriyetlerinin sınırları, o cumhuriyetin rızası dışında değiştirilemez. Birlik Cumhuriyetleri arasındaki sınırların değiştirilmesi ancak söz konusu cumhuriyetlerin rızası ve SSCB’nin onayı ile mümkündür.”

Bundan sonra DKOV bağımsızlık ilan etti. Ancak bu da kabul edilmedi. Tüm girişimler reddedildi. SSCB 1991′ de dağıldıktan ve Azerbaycan ile Ermenistan SSC’leri bağımsızlıklarını ilan ettikten sonra sorun artık uluslararası hukukun ve uluslararası kurumların konusu olmuştur. DKOV 26 Kasım 1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlık ilan ettiği güne kadar Azerbaycan toprağıydı. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ilanı ve uluslararası alanda tanınması ile Dağlık Karabağ ve civar bölgeleri de Azerbaycan Cumhuriyeti sınırları dâhilinde kabul edilmiş oldu.

Gerilimden Savaşa : 1988 – 1992

Mihail Gorbaçov döneminde başlayan yeniden yapılanma sürecinde Azerbaycan’a bağlı özerk bir bölge olan Dağlık Karabağ parlamentosu, 20 Şubat 1988’de 110 üyesinin oyu ile Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile birleşme kararı aldı. 1989 yılında, SSCB, Dağlık Karabağ’ın bu kararını geri çevirip, bölgeyi yeniden Azerbaycan’a bağladı. 1991 yılında SSCB dağılınca, Ermeniler Dağlık Karabağ’ın bağımsızlığını ilan ettiler. Bu durum Dağlık Karabağ’da, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki çatışmaların ateşini körüklemiş oldu.

Bölgede askeri veya sivil çatışmalar yer yer devam ederken bir yandan da barış görüşmeleri sürdürülmeye çalışılıyordu. Ancak pek başarılı olunamıyordu. Ermenilerin uzlaşmaz tutumu barış görüşmelerini olumsuz etkiliyor ve bir türlü çözüm bulunamıyordu. Örneğin 20 Kasım 1991’de Azerbaycan hükumetinin üyelerini, adalet ve güvenlik yetkililerini, iki Rus generali, Kazak ve Rus gözlemcileri, ayrıca ünlü gazetecileri taşıyan helikopter Ermeniler tarafından düşürüldü. 20 kişi hayatını kaybetti. Barış yine yapılamadı.

Nihayet 1991 yılında SSCB dağılınca iki taraf karşılıklı geniş çaplı silah kullanmaya başladılar. Sonunda Ermeniler, Rus desteğiyle Hankendi’yi işgal ettiler. Bu savaşın başlaması demekti.

Dağlık Karabağ Savaşı 1992

Hankendi’nin Rus destekli Ermeni çetelerce işgal edilmesiyle Dağlık Karabağ Savaşı başlamış oldu. 25-26 Şubat 1992 ‘de akıllara durgunluk veren HOCALI KATLİAMI gerçekleşti. Maalesef Ermeniler üstün geldi ve 1993 yılında Zengilan rayonu da işgal edildi. Böylece Ermeniler, Dağlık Karabağ’ın ve 7 rayonun tamamını ele geçirdiler.

Dağlık Karabağ bölgesi 8 Mayıs 1992’de Ermeniler tarafından işgal edildi. Aynı yıl, 18 Mayıs’ta, Dağlık Karabağ ile Ermenistan’ı ayıran Laçin bölgesi işgal edildi. Ermeniler 1993’te Kelbecer, Ağdam, Fuzuli, Cebrayil, Gubatlı ve Zengilan gibi Dağlık Karabağı çevreleyen bölgeleri de ele geçirdiler.

Ateşkes Antlaşması 1994

9-11 Mayıs 1994 yılında ateşkes yapıldı. Rusya’nın ara buluculuğunda kapsamlı bir ateşkes anlaşması yazıldı. Azerbaycan, Ermenistan ve Dağlık Karabağ’ın savunma makamları bu anlaşmaya imza attı. Anlaşma 12 Mayıs 1994’te yürürlüğe girdi. Çatışmaların durması için askerden arındırılmış alan belirlendi. Ancak, her iki taraf da 1994’ten bu yana bu bölgenin sınırlarını ihlal ederek ölümlere neden oldu.

6 Aralık 1994 yılında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) kapsamında Dağlık Karabağ sorunun çözülmesi amacıyla Minsk Grubu adında bir eş başkanlık oluşturdu. Fransa, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri önderliğinde kurulan grubun üyeleri arasında Ermenistan ve Azerbaycan’ın yanı sıra Türkiye, Almanya, İtalya, Belarus, İsveç ve Finlandiya da bulunuyor. Ancak 1994’te ateşkes ilan edilse dahi herhangi bir barış anlaşması imzalanmadı.

O günden bugüne sorunlar bir türlü bitmedi. Her an sıcak çatışmalar devam etti. Günümüzde de hala sorunlara çözüm bulunamadı. Bugünkü olayların temelinde yatan bu sorunlar Ermenilerin hak ve hukuk bilmez saldırgan tavırlarının bir sonucudur.

Allah Azerbaycan’daki kardeşlerimizin yardımcısı olsun. Her şeyimizle yanınızdayız. Dualarımız sizinle.

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir