Delailul Hayrat | Şeyh Süleyman el Cezuli | Çarşamba Virdi 3

DELÂİLÜ’l-HAYRÂT Şeyh Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî (ö. 870/1465) tarafından derlenen salavat mecmuasıdır.
Türkler arasında daha çok Delaili Şerîf, Delaili Ḫayrat ve Delail diye bilinen risalenin tam adı Delâʾilü’l-ḫayrât ve şevâriḳu’l-envâr fî ẕikri’ṣ-ṣalât ʿale’n-nebiyyi’l-muḫtâr’dır.

Şâzeliyye tarikatının Cezûliyye kolunun kurucusu olan Şeyh Cezûlî’nin bu risâlesi müridleri arasında bir tarikat evrâdı olarak çok okunmuş ve dolayısıyla çok sayıda istinsah edilmiştir. Eserin nüshaları arasında bazı farklar görüldüğünden Cezûlî’nin müridi ve halifesi Ebû Abdullah es-Sehlî farklılık gösteren nüshaları düzenleyerek vefatından sekiz yıl önce şeyhine sunmuş, şeyh de bu fazlalıkların bir bölümünü Delail metnine dahil etmiştir. Delail’in bu tür nüshalarına “nüsha-i dâhiliyye-i Sehliyye”, satırların dışına kaydettiği fark ve fazlalıkları ihtiva eden nüshalarına ise “nüsha-i hâriciyye-i Sehliyye” adı verilmiştir. Delâʾil’in Sehlî tertibi olmayan nüshaları da mutemet olan ve olmayan diye ikiye ayrılır. Mutemet olanların satır içine yazılanına “mu‘temede-i dâhiliyye”, satır dışına yazılanına “mu‘temede-i hâriciyye” denir. Mutemet olmayanlar ise daima satır dışına yazılır. Bu farklar “sin”, “gayın” ve “mim” harfleriyle gösterilir. Bu durum eserin metnine verilen değeri açık bir şekilde göstermektedir.
Delail’i sadece Cezûliyye veya Şâzeliyye mensupları değil diğer tarikat mensupları, hatta bir tarikata bağlı olmayan Müslümanlar dahi faziletine inanarak düzenli bir biçimde okumuşlardır. Ön sözünde, salavatı belli zamanlarda düzenli bir şekilde okuyanların çok sevap kazanacakları, Hz. Peygamber’in şefaatine nâil olacakları, günahlarının affedileceği, kötü huyları terk edip iyi huylar edinecekleri, maddi ihtiyaçlarının karşılanacağı ve dünya işlerinin düzeleceği belirtilmiştir. Bu salavatı düzenlemiş olması sebebiyle Cezûlî’nin kabrinin misk gibi koktuğuna inanılır.
Delail’in yazılış sebebini anlatan bir menkıbeye göre keramet sahibi bir kız çocuğu, Cezûlî’ye bu mertebeye Hz. Peygamber’e salavat okuyarak ulaştığını söylemiş, ancak onun ısrarına rağmen bu salavatın metnini kendisine söylemeyip belli salavatların içinde bulunduğunu ifade etmiş, bunun üzerine Cezûlî bütün meşhur salavatları derleyip kıza göstermiş, kız da söz konusu salavatın bu derlemede birkaç defa geçtiğini bildirmiştir. Diğer bir menkıbeye göre ise Cezûlî’nin bu eseri yazmasına keramet sahibi olan hanımı sebep olmuştur.
Delâil her gün, gün aşırı, dört günde veya haftada bir defa olmak üzere beş tertip üzere okunur. Okumaya pazartesi günü başlanır; hangi gün nerelerin okunacağı sayfa kenarına not edilmiştir. Delâʾil’i okumaya başlamadan önce niyet ve istiğfar etmek, esma-i hüsnâ okumak, başlama ve bitirme duası yapmak adaptandır. Delail okumak için izin almak gerektiğine, izinsiz okuyanların çıldırdıklarını dair söylentilerin aslı yoktur. Fakat ehlinden usulüne göre Delâʾil okumanın öğrenilmesi tavsiye edilir.
Kuzey Afrika’da ve özellikle Anadolu’da büyük bir rağbet gören Delâʾil, Mısır ve İstanbul’da 1260-1320 (1844-1902) yılları arasında on dört defa basılmıştır (bk. Karatay, Arapça Basmalar, s. 441). Risâlenin ayrıca Petersburg’da yapılmış bir baskısı bulunmaktadır (1258/1842). Birçok şerhi yapılan (bk. Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 759; Brockelmann, GAL, II, 328; GAL Suppl., II, 360) eserin Türkçe şerhleri de vardır. Bunların en meşhuru Karadâvudzâde Mehmed Efendi’nin (ö. 1170/1756) yaptığı şerh olup Tevfîku muvaffikı’l-hayrât fî îzâhi meânî Delâili’l-hayrât (Tevfîku muvaffıki’l-hayrât li-neyli’l-berekât fî hidmeti menbai’s-saâdât) adını taşıyan bu eser birçok defa basılmıştır (bk. Özege, Katalog, IV, 1645; Türkçe tercüme ve şerhler için bk. Osmanlı Müellifleri, I, 399). Karadâvudzâde diğer kaynaklardan aktardığı tasavvufî menkıbe ve bilgilerle eserin hacmini oldukça genişletmiştir (İstanbul 1254, 897 sayfa).
Şeyh Hasan el-Adevî’nin Bulûġu’l-müsirrât ʿalâ Delâʾili’l-ḫayrât (Mısır 1289), Muhammed Mehdî el-Fâsî’nin Meṭâliʿu’l-müsirrât bi-cilâʾi Delâʾili’l-ḫayrât (Mısır 1298) adlı Arapça şerhleri basılmıştır.
KAYNAKLAR: Muhammed Mehdî el-Fâsî, Mümettiʿu’l-esmâʾ fî ẕikri’l-Cezûlî, Fas 1313, s. 2-33. Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 759. el-Ḥulelü’s-sündüsiyye, I, 280. Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 331. Îżâḥu’l-meknûn, I, 340. Osmanlı Müellifleri, I, 399. Brockelmann, GAL, II, 327-328; Suppl., II, 359-360. Nebhânî, Kerâmâtü’l-evliyâʾ, I, 165. Karatay, Arapça Basmalar, s. 441. Özege, Katalog, IV, 1645. Müellif: SÜLEYMAN ULUDAĞ

DİĞER VİRDLERE GİTMEK İÇİN TIKLAYIN
PAZARTESİ       SALI       ÇARŞAMBA        PERŞEMBE         CUMA        CUMARTESİ         PAZAR

Sevgi Paylaştıkça Artar
Kudret Uğurlu Eminsoy

Kudret Uğurlu Eminsoy

Emekli Binbaşı İlahiyatçı Öğretmen Yazar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir