Zekât Vergi Yerine Geçer mi? Kimlere verilir?

Zekat ve vergi ilişkisi ve aralarındaki fark

Zekat İslâm’ın 5 ana şartından birisidir. Mali olarak yapılan bir ibadettir. Mükellef olan her Müslümana farzdır. Allahu Teala zekatın 8 sınıf insana verilmesini emretmiştir. Bu nedenle zekatın verileceği yerler önemlidir. Bunların dışında verilenler zekat sayılmaz. Zekat ile vergi arasındaki en temel fark budur. Zekat emredilen yerlere verilmesi lazım olduğu halde vergi devletin uygun göreceği ihtiyaç yerlerine harcanabilir. Mesela yol, köprü, hatta cami gibi yerlerin yapımına zekat geliri harcanmaz ama vergi harcanabilir.

Zekat ibadetinin yerine getirilmesi ferdi olarak yerine getirilebileceği gibi, devlet vasıtasıyla da uygulanabilir. Şöyle ki İslâm Devleti zekat gelirlerinin toplanmasına ve emredilen yerlere göre dağıtılmasına aracılık yapabilir. Yahut kişinin kendisi devletin zekat toplama kurumlarının dışında emredilen yerlere zekatını verebilir ki bu genelde İslami esaslarla yönetilmeyen ülkeler için söz konusudur.

Resulullah sallallahu aleyhi sellem döneminde zekat iki türlü yerini buluyordu. Birincisi, amiller dediğimiz zekat memurları zekatları yerinde topluyorlardı veya mükellef olan kişiler bizzat zekatı beytü’l male getirip, teslim ediyorlardı. Buradan da emredilen yerlere devlet eliyle dağıtılıyordu. İkinci şekil ise, merkeze uzak yerlerde veya ihtiyaç hasıl olduğunda, bizzat amiller, topladıkları zekatı aynı bölgedeki ihtiyaç sahiplerine dağıtıyordu.

Buradan da anlaşılıyor ki zekatı ancak devlet toplayabilir. Başka bir kurum veya kişi zekatı toplayamaz ve dağıtamaz. Devlet ise ancak bir aracıdır. İlgiliden alır, ilgili yerlere dağıtır. Bu işten de pay almaz. Yalnızca Allah rızası için ve devlet olmanın gereğini yerine getirir. Devlete zekat verilmez. Emredilen yerlere verilmesi maksadıyla devlet vekil kılınır. Ancak devlet, yerine getirmesi gereken diğer sosyal, siyasi, askeri vb. görevler için vatandaşından zekatın dışında vergi tahsil edebilir. Vergi bir vatandaşlık görevidir; zekat ise dinî bir yükümlülüktür. Bunları birbirinden ayırmak lazımdır. Devlete ödenen vergiler zekat yerine geçmez. Zekatın ayrıca verilmesi gerekir.

Bugünkü şartlarda ülkemizde zekat toplanması için kurulmuş ayrı bir kurum bulunmamaktadır. Bu nedenle mükellef kişiler vergilerini verdikten sonra geriye kalan zekat nisabına uygun malını veya gelirini dürüstçe hesaplamalı ve zekat miktarını kişisel olarak uygun gördüğü emredilen yerlere gönül hoşluğu ile Allah rızası için vermelidir.

Zekat kime verilir?

Zekatın kimlere verileceği Kuran-ı Kerim’de açık bir şekilde belirtilmiş olup sekiz sınıftır. Tevbe suresi 60.ayette Allahu Teala şöyle buyurmaktadır:

“Sadakalar (zekâtlar) Allah’tan bir farz olarak ancak, yoksullara, düşkünlere, (zekât toplayan) memurlara, gönülleri (İslam’a) ısındırılacak olanlara, (hürriyetlerini satın almaya çalışan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda olana, yolda kalana mahsustur. Allah pek iyi bilendir, hikmet sahibidir.” (Tevbe, 60)

Buna göre zekat verilmesi emredilen sekiz sınıf insan şunlardır:

1-Yoksullar
2-Düşkünler
3-Zekat işlerinde çalışan görevliler
4-Müellefe-i kulub (Bu sınıf, kalpleri İslâm’a ısındırılmak istenen kimseleri kapsar.)
5-Köleler
6-Borçlular
7-Allah yolunda olanlar
8-Yolda kalmışlar

Aşağıdaki şartları taşıyan kimseler zekât vermekle mükellef olur:

1- Müslüman olmak
2- Akıllı olmak
3- Erginlik çağına gelmiş olmak
4- Hür olmak
5- Dinen zengin olmak. Zengin olmak demek, aslî ihtiyaçlarından ve borçlarından başka nisab miktarı yani 96 g. altın veya bunun değeri mala veya paraya sahip olmak demektir.
6- Zekâtın verilmesi gereken mal veya para sahibinin elinde hicri yıl olarak tam bir  kalmış olmak

Zekât Kimlere Verilmez?

1- Ana, baba, büyük ana ve büyük babalara,
2- Oğluna, oğlunun çocuklarına,kızına, kızının çocuklarına ve bunlardan doğan çocuklara,
3- Zenginlere,
4- Müslüman olmayanlara,
5- Karı-koca birbirlerine.

Kudret Uğurlu Eminsoy

Yönetici

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.